SafnafrŠ­sla 

Heimsskautal÷ndin una­slegu

heim

persˇnan

rannsˇknir

hugsjˇnir

ritverk

krŠkjur

English

 

 

 

 

Inngangur

HÚr ß eftir koma nokkrar till÷gur a­ verkefnavinnu og heimildum sem geta nřst Ý tengslum vi­ heimsˇkn ß farandsřninguna "Heimsskautsl÷ndin una­slegu" Ý Listasafni ReykjavÝkur, Hafnarh˙sinu Tryggvag÷tu 12. Sřningin er bygg­ upp ß myndum, munum og textum. Hugmyndin er s˙ a­ gestirnir setji sig Ý spor rannsakandans og kynni sÚr heim In˙Ýta ˙t frß sjˇnarhorni Vilhjßlms Stefßnssonar, en rřni einnig Ý persˇnu hans Ý lei­inni. 

Tilvali­ er a­ setja kennsluna upp eins og fer­alag, s.s. me­ pˇstaleik e­a vinnu vi­ dagbŠkur. NŠgjanlegt rřmi er til leikja og sřnikennslu af řmsu tagi. Tilvali­ er a­ taka me­ sÚr lřsi, har­fisk e­a te sem hŠgt er gefa a­ smakka ß, svona til a­ gefa smß innsřn Ý matarvenjur ß nor­urslˇ­um. HŠgt er a­ nßlgast heimildir (bŠkur og myndb÷nd) ß Borgarbˇkasafninu vi­ Tryggvag÷tu og ß flestum skˇlabˇkas÷fnum.

Ef einhverjar spurningar vakna er kennurum / lei­beinendum ˇhŠtt a­ sn˙a sÚr til FrŠ­sludeildar Listasafns ReykjavÝkur sÝma 551 6131 fraedsludeild@reykjavik.is e­a  til Jˇnasar G. Allanssonar ß Stofnun Vilhjßlms Stefßnssonar Akureyri me­ allar frekari fyrirspurnir Ý sÝma 896 0584 og t÷lvupˇst jga@svs.is  

                                                                                                Jˇnas Gunnar Allansson

Verkefni

1. Ůjˇ­s÷gur og heimsmynd

Markmi­: A­ kynna nemendum ■jˇ­s÷gur frß nor­urslˇ­um og forna heimsmynd nor­urslˇ­a■jˇ­a. 

Sřningin: Kort, sle­i - tilvali­ a­ staldra vi­ og fjalla um ■etta me­ vÝsan Ý ■a­ sem ■ar mß sjß. ═ tjaldinu er hŠgt a­ sko­a bŠkur um nor­urslˇ­ir.

Vangaveltur: Hvernig var­ heimurinn til? Hverjir b˙a Ý honum? Samband manna og dřra? Nßtt˙rus÷gur? Innbyr­is tengsl ■jˇ­sagna? LŠrdˇmur um nßtt˙ruvernd? Samkenni Ýsl. ■jˇ­sagna og annarra nor­urslˇ­asagna?

Heimildir: Ůjˇ­s÷gur vi­ sjˇinn: s÷gur frß ═slandi, Nor­ur-Noregi, Samalandi, FŠreyjum og GrŠnlandi 1999 Vaka-Helgafell.; Kajak drekkhla­inn af draugum: In˙Ýtas÷gur 1999 Bjartur; Ţmis ■jˇ­l÷g 

2. Umhverfi nor­ursins

Markmi­: A­ kynna nemendum umhverfi nor­ursins 

Sřningin: Kort, skinn, myndband og skyggnur. Tilvali­ a­ staldra vi­ ■essa pˇsta og fjalla um nßtt˙ru og landkosti Ý nor­urvegi. ┴ sřningunni eru skinn af dřrum nor­ursins auk ljˇsmynda

Vangaveltur: Hvar eru nor­urslˇ­ir? Hvar er nor­urpˇllinn? Segulnor­ur og nor­ur? Sˇlargangur? Ve­ri­? HafÝs? Snjˇr blessun e­a b÷lvun? Grˇ­urinn? Dřrin? A­l÷gun dřra og grˇ­urs? Innbyr­is samband Ý nßtt˙runni? ═slensk nßtt˙ra, heimskautaeinkenni? Samband manns og nßtt˙ru? Breytingar ßrstÝ­abreytingar? Breytingar vegna ßhrifa mannsins? Mengun og ofnřting? Skynsamleg nřting ß nßtt˙runni? Ůjˇ­rÝki og landsvŠ­i? Osfv.

Heimildir: HeimskautasvŠ­i Nor­urlanda - ˇsnortin, ofnřt, menga­ 1996 Framhaldsskˇlastig Heimskautin BBC Eywitness 30 mÝn/ Ýsl. tal /VHS═ ■Šttinum um heimskautin er tilveran k÷nnu­ ß ■essum ey­ilegu en f÷gru heimskautasvŠ­um ßsamt munnmŠlum er ■eim tengjast. HÚr er fer­ast til endimarka jar­arinnar ■ar sem ve­urfari­ gerir hva­ erfi­ast um vik a­ lifa af og heilsa­ er upp ß řmis merkileg dřr sem kjˇsa a­ lifa Ý kuldanum. 

3. Vesturfer­ir og Vilhjßlmur

Markmi­: A­ kynna nemendum vesturfer­ir og bakgrunn Vilhjßlms Stefßnssonar 

Sřningin: Texti og myndir - saga Vilhjßlms er gˇ­ur ˙tgangspunktur Ý umfj÷llun um Vestur-Ýslenska menningu.

Vangaveltur: ═slenskt bŠndasamfÚlag? Kreppa? Vesturheimur og tildr÷g vesturfer­ar? ═slendinganřlendur fyrr og n˙? Landnßm vesturheims? Ăska Vilhjßlms og Šska okkar? Menntun hans og uppeldi? Hva­ hefur breyst? Vesturfarasetri­? 

Heimildir: Vilhjßlmur Stefßnsson SjßlfsŠvisaga / [Ýslensku ■ř­inguna ger­u Hersteinn Pßlsson og ┴sgeir Ingˇlfsson]. [1965]; Vefsetur Vilhjßlms Stefßnssonar http://www.svs.is/stefansson; Vesturfarasetri­ http://www.vestur.is 

4. MannfrŠ­i og menningarskilningur

Markmi­: A­ vekja athygli ß mannfrŠ­i-rannsˇknum og mikilvŠgi ■vermenningarlegs skilnings. MannfrŠ­ingurinn Vilhjßlmur.

Sřningin: DagbŠkur Vilhjßlms og lřsingar eru tilvaldar til a­ nota Ý umfj÷llun um hvernig vi­ eigum a­ reyna a­ skilja a­ra menningarheima, ljˇsmyndir og myndb÷nd ß safninu.

Vangaveltur: Hva­ er menning, hef­ir og si­ir? Vi­ og hinir? Hva­ eigum vi­ sameiginlegt og hva­ greinir okkur a­? Hvernig skiljum vi­ hvort anna­? A­ skrß menningu? Matur og menning? S÷gur og tˇnlist? Hva­ er mannfrŠ­i og hva­ gera mannfrŠ­ingar? Settu ■ig Ý spor mannfrŠ­ingsins? A­ halda dagbˇk og taka myndir? Vinna a­ vettvangsrannsˇkn? LŠra tungumßl? Gl÷ggt er gests auga­? Heimskt er heima ali­ barn? 

Heimildir: Austur-GrŠnland: Fˇlk ß fer­, 1994 R┌V, Nßmsgagnastofnun 38 mÝn /Grunnskˇli (unglingastig) og framhaldsskˇli. VHS ═ myndinni er fjalla­ um rannsˇknir franskra og Ýslenskra mannfrŠ­inga vi­ Angmassalik ß A- GrŠnlandi. Brug­i­ er upp myndum af stˇrbrotinni nßtt˙ru og bygg­ ß svŠ­inu um lei­ og ger­ er grein fyrir lÝfi og kj÷rum Ýb˙anna fyrr og n˙. 

Vefsetur Vilhjßlms Stefßnssonar http://www.svs.is/stefansson

Vilhjßlmur Stefßnsson SjßlfsŠvisaga / [Ýslensku ■ř­inguna ger­u Hersteinn Pßlsson og ┴sgeir Ingˇlfsson]. [1965] 

Heimsskautsl÷ndin una­slegu. 1938-1939 Vilhjßlmur Stefßnsson.

5. LÝfvŠnleiki samfÚlaga

Markmi­: A­ kynna nemendum hvernig hŠgt er a­ lifa Ý umhverfi nor­urslˇ­a

 Sřningin: Myndir, sle­i og tjald - gefa tilefni til umfj÷llunar og m÷guleika ß a­ snerta og prˇfa. Ůar mŠtti einnig bjˇ­a upp ß lřsi e­a har­fisk.

Vangaveltur: Matur ß nor­urslˇ­um? H˙snŠ­i?KlŠ­na­ur?Samg÷ngur? Vei­itŠkni?Sumar og vetur?JafnvŠgi menn og nßtt˙ra?Nřting dřra?Írl÷g norrŠnna manna ß GrŠnlandi? 

Heimildir: Vilhjßlmur Stefßnsson SjßlfsŠvisaga / [Ýslensku ■ř­inguna ger­u Hersteinn Pßlsson og ┴sgeir Ingˇlfsson]. [1965] Heimsskautsl÷ndin una­slegu. 1938-1939 Vilhjßlmur Stefßnsson. 

6. Menning in˙Ýta Ý fortÝ­ og n˙tÝ­

Markmi­: Vekja athygli ß menningu In˙Ýta Ý fortÝ­ og n˙tÝ­.

Sřningin: Sřningin sem heild gefur ßgŠta innsřn Ý a­stŠ­ur In˙ita ß­ur fyrr og ■ˇ sÚrstaklega Ý Kanada. Myndefni og munir

Vangaveltur: Hvar b˙a In˙itar? Saga ■eirra og sÚrkenni? Af hverju lifa ■eir? Hvernig komast ■eir af Ý kuldanum? Hvernig eru fj÷lskyldurnar? H˙snŠ­i?KlŠ­na­ur? Vi­ hva­ vinna ■eir? Tˇmstundir og leikir? Skˇli? Listir? Tungumßl og skrifmßl? Hannyr­ir? Tr˙mßl? Samskipti vi­ umheiminn? Hva­ eigum vi­ sameiginlegt me­ ■eim? Umhverfishreyfingar og lÝf ß nor­urslˇ­? Barßtta fyrir sjßlfstŠ­i? Nunavut og GrŠnland? Umhverfisbreytingar og mannlÝf? 

Heimildir: Nßmsefni­ LÝf ß nor­urslˇ­um er nokku­ ˙r sÚr gengi­ en kemur a­ gagni ef efni nřlegt efni um Nor­url÷nd er haft til hli­sjˇnar. Enda ■ˇtt sřningin fjalli fyrst og fremst um fortÝ­ina er rÚtt a­ veita nemendum innsřn Ý samtÝmann.

Vi­ Nor­urlandab˙ar 1995 Nßmsgagnastofnun. Grunnskˇlastig5 hefti, SvÝ■jˇ­, Danm÷rk, Finnland, Noregur og GrŠnland, FŠreyjar og ═sland. Tilvalin ef leggja ß ßherslu ß nor­urslˇ­ir Nor­urlanda.

What do we know about the Inuit? 1995 Bryan and Cherry Alexander

LÝf ß nor­urslˇ­um: ═n˙itar Nßmsgagnastofnun. Nßmsbˇk

Angotee: Saga Eskimˇdrengs. Nßmsgagnastofnun 30 mÝn/Grunnskˇlastig. Myndin lřsir lÝfi eskimˇafj÷lskyldu (fortÝ­). Vi­ kynnumst drengnum Angotee, fylgjumst me­ fŠ­ingu hans og uppvexti allt ■ar til a­ hann stofnar eigin fj÷lskyldu. Hann elst upp Ý snjˇh˙si hjß foreldrum sÝnum og systrum. Angotee lŠrir vei­imennsku af f÷­ur sÝnum ß sama tÝma og systur hans tileinka sÚr st÷rf kvenna Ý vei­amannasamfÚlagi undir handlei­slu mˇ­ur sinnar. 

Qeqertarsuaq: BŠrinn ß eyjunni stˇru Nßmsgagnastofnun 13 mÝn./Grunnskˇlastig. Ůßttur um grŠnlenskt ■orp. Hluti af ■ßttar÷­ sem fjallar um lÝfi­ ß Nor­url÷ndum, sambŠrilegar myndir og bŠkur eru til um a­rar bygg­ir ß Nor­url÷ndum s.s. FŠreyjar, Noreg, Danm÷rku, ═sland, Finnland og SvÝ■jˇ­. Alls eru ■etta 18 myndb÷nd og 5 nemendahefti. Ůa­ getur veri­ heppilegt a­ taka sÚrstaklega fyrir nor­urhluta

Heimildalisti 

BŠkur

Heimsskautsl÷ndin una­slegu. 1938-1939 Vilhjßlmur Stefßnsson. 

HeimskautasvŠ­i Nor­urlanda - ˇsnortin, ofnřtt menga­ 1996 Framhaldsskˇlastig og upp˙r. Gˇ­ grunnbˇk um nßtt˙ru og menningu Nor­urlanda me­ ßherslu ß heimskautasvŠ­in. Upplřsingarnar eru vel uppfŠr­ar og Ýtarlegar. Hentar bŠ­i til kennslu og sem Ýtarefni kennara. 

Kajak drekkhla­inn af draugum: In˙Ýtas÷gur 1999 

Kak: Eir-Eskimˇinn 1934 Vilhjßlmur Stefßnsson og Violet Irwin. Bˇkin er tilvalin til verkefnavinnu og sem framhaldssaga fyrir skˇlab÷rn. 

LÝf ß nor­urslˇ­um: ═n˙itar Nßmsgagnastofnun. Nßmsbˇk LÝf ß nor­urslˇ­um: ═n˙Ýtar Vinnubl÷­ Nßmsgagnastofnun. Vinnubl÷­ sem tilheyra kennslulei­abeiningum. 

LÝf ß nor­urslˇ­um: In˙Ýtar Kennslulei­beiningar 1985 Nßmsgagnastofnun. Grunnskˇlastig en margt mß nřta ß ÷­rum skˇlastigum. Enda ■ˇtt margt sÚr ˙r sÚr gengi­ nřtist riti­ kennurum vi­ skipulag ß kennslu og verkefnavinnu. 

Norden er i orden: Verkefni um Nor­url÷nd 1995 NorrŠna rß­herranefndin. Verkefni fyrir grunnskˇla er tengjast Nor­url÷ndum - miki­ af gˇ­um hugmyndum sem nřtast til kennslu um nor­ri­. 

Nor­url÷nd 1995 Nßmsgagnastofnun H÷f: Tryggvi Jakopsson Fjallar um Nor­url÷ndin a­ ═slandi undanskildu. Fjalla­ um landshŠtti, atvinnulÝf, stjˇrnarfar og mannlÝf ß ┴landseyjum, Danm÷rku, FŠreyjum, Noregi, SvÝ■jˇ­ og GrŠnlandi 

Vilhjßlmur Stefßnsson SjßlfsŠvisaga / [Ýslensku ■ř­inguna ger­u Hersteinn Pßlsson og ┴sgeir Ingˇlfsson]. [1965] 

Vilhjßlmur Stefßnsson: Landk÷nnu­ur 1995 

Vi­ erum Samar: Samab÷rn segja frß 1983 Ëlafur Haukur ┴rnason 

Vi­ Nor­urlandab˙ar 1995 Nßmsgagnastofnun. Grunnskˇlastig 5 hefti SvÝ■jˇ­, Danm÷rk, Finnland, Noregur og GrŠnland, FŠreyjar og ═sland. Tilvalin ef leggja ß ßherslu ß nor­urslˇ­ir Nor­urlanda. 

What do we know about the Inuit? 1995 Bryan and Cherry Alexander 

Ůjˇ­s÷gur vi­ sjˇinn: s÷gur frß ═slandi, Nor­ur-Noregi, Samalandi, FŠreyjum og GrŠnlandi 1999 Vaka-Helgafell 

Myndb÷nd 

Austur-GrŠnland: Fˇlk ß fer­, 1994 R┌V, Nßmsgagnastofnun 38 mÝn /Grunnskˇli (unglingastig) og framhaldsskˇli ═ myndinni er fjalla­ um rannsˇknir franskra og Ýslenskra mannfrŠ­inga vi­ Angmassalik ß A- GrŠnlandi. Brug­i­ er upp myndum af stˇrbrotinni nßtt˙ru og bygg­ ß svŠ­inu um lei­ og ger­ er grein fyrir lÝfi og kj÷rum Ýb˙anna fyrr og n˙. 

Austur-GrŠnland: ┴ Ýsnum, 1995 R┌V, Nßmsgagnastofnun 27 mÝn / Grunnskˇli (unglingastig) og framhaldsskˇli Myndin er tekin sÝ­la vetrar Ý nyrstu bygg­um ß austurstr÷nd GrŠnlands vi­ Scoresbyseund. Fari­ er ß hundasle­a til nßgranna■orpa og ˙t ß Ýsinn til vei­imanna.

 Landhorna ß milli: Vesturland og Vestfir­ir, Nor­urland, Austurland og Su­austurland, Ëbygg­ir, ReykjavÝk og nßgrenni. 1998, Nřja bݡ og Nßmsgagnastofnun. u.■.b. 15 mÝn. / Grunnskˇlastig. Stuttir ■Šttir um einstaka landshluta, greint er frß landslagi, bygg­ og nßtt˙rufari hvers landshluta fyrir sig. Hentar vel sem samanbur­arefni me­ ÷­rum myndb÷ndum, en einnig til a­ draga fram hva­ ■a­ er sem gerir ═slendinga a­ nor­urslˇ­a■jˇ­. 

Angotee: Saga Eskimˇdrengs. Nßmsgagnastofnun 30 mÝn/Grunnskˇlastig. Myndin lřsir lÝfi eskimˇafj÷lskyldu. Vi­ kynnumst drengnum Angotee, fylgjumst me­ fŠ­ingu hans og uppvexti allt ■ar til a­ hann stofnar eigin fj÷lskyldu. Hann elst upp Ý snjˇh˙si hjß foreldrum sÝnum og systrum. Angotee lŠrir vei­imennsku af f÷­ur sÝnum ß sama tÝma og systur hans tileinka sÚr st÷rf kvenna Ý vei­amannasamfÚlagi undir handlei­slu mˇ­ur sinnar. 

Qeqertarsuaq: BŠrinn ß eyjunni stˇru Nßmsgagnastofnun 13 mÝn./Grunnskˇlastig. Ůßttur um grŠnlenskt ■orp. Hluti af ■ßttar÷­ sem fjallar um lÝfi­ ß Nor­url÷ndum, sambŠrilegar myndir og bŠkur eru til um a­rar bygg­ir ß Nor­url÷ndum s.s. FŠreyjar, Noreg, Danm÷rku, ═sland, Finnland og SvÝ■jˇ­. Alls eru ■etta 18 myndb÷nd og 5 nemendahefti. Ůa­ getur veri­ heppilegt a­ taka sÚrstaklega fyrir nor­urhluta 

Heimskautin BBC Eywitness 30 mÝn/ ═ ■Šttinum um heimskautin er tilveran k÷nnu­ ß ■essum ey­ilegu en f÷gru heimskautasvŠ­um ßsamt munnmŠlum er ■eim tengjast. HÚr er fer­ast til endimarka jar­arinnar ■ar sem ve­urfari­ gerir hva­ erfi­ast um vik a­ lifa af og heilsa­ er upp ß řmis merkileg dřr sem kjˇsa a­ lifa Ý kuldanum. 

Vefsetur 

Vefsetur Vilhjßlms Stefßnssonar http://www.svs.is/stefansson 

The Arctic is http://www.thearctic.is 

Arctic circle http://arcticcircle.uconn.edu/ 

Vesturfarasetri­ http://www.vestur.is 

Nor­urheimskautsrß­i­ http://arctic-council.usgs.gov/ 

Hagsmunasamt÷k frumbyggja 

Samý Council http://arctic-council.usgs.gov/saami.html 

Inuit Circumpolar Conference (ICC) http://www.inusiaat.com/index.html 

Umhverfisamt÷k 

WWF International Arctic Programme http://www.ngo.grida.no/wwfap/

Greenpeace International http://www.greenpeace.org/ 

High North Alliance http://www.highnorth.no/

 

Stofnun Vilhjßlms Stefßnssonar